Η Ελλάδα έχει τεθεί στο εδώλιο του κατηγορουμένου από το διευθυντήριο της Ευρώπης για τα πελώρια ελλείμματά της. «Καμία κυβέρνηση ή κράτος δεν μπορεί να ελπίζει σε ιδιαίτερη μεταχείριση» προειδοποιεί την Αθήνα ο πρόεδρος της «ευρωπαϊκής κεντρικής τράπεζας» (ΕΚΤ) Ζαν-Κλοντ Τρισέ (Jean-Claude Trichet). Αλλά ο Τρισέ ξεχνά πως εδώ και καιρό είναι σαν να υπάρχουν δύο «συνθήκες του Μάαστριχτ», μια για τα μεγάλα και ισχυρά κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και μια άλλη, για τα μικρότερα και πιο αδύναμα. Όταν η Γαλλία παραβίασε το όριο του 3% επί του ΑΕΠ για το ετήσιο έλλειμμα, ειπώθηκαν μερικές βαριές κουβέντες, αλλά πέραν τούτου ουδέν.

Φυσικά ο Τρισέ μπορεί να πει πως υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ της περίπτωσης της Ελλάδας και των πολλών άλλων κρατών-μελών που παραβίασαν το όριο του 3%. Υπάρχει πράγματι μια διαφορά: μεγέθους. Όπως υπάρχει και μια διαφορά ευθύνης -και επιπτώσεων. Το πελώριο έλλειμμα της Ελλάδας έχει επιπτώσεις για το μέλλον των Ελλήνων, αλλά όχι για τη σταθερότητα του ευρώ -πράγμα που δεν ισχύει για τα ελλείμματα των μεγάλων κρατών-μελών.

Το ελληνικό έλλειμμα οφείλεται εν πολλοίς στην παγκόσμια ύφεση, της οποίας οι επιπτώσεις συχνά βιώθηκαν με δριμύτητα από χώρες που δεν ήταν υπεύθυνες για τη δημιουργία της. Είναι αλήθεια πως η παγκόσμια κρίση ανάδειξε τα βαθιά, δομικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας, που επιδεινώθηκαν κι άλλο κατά τη διάρκεια της εξαετίας της προηγούμενης κυβέρνησης.

Δυστυχώς οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιδείνωσαν τα προβλήματα της Ελλάδας. Οι δηλώσεις τους έστειλαν τα επιτόκια δανεισμού της Ελλάδας στα ύψη, καθιστώντας ακόμα δυσχερέστερο το έργο του δημοσιονομικού νοικοκυρέματος που πρέπει να φέρει εις πέρας η Αθήνα.

Αντ’ αυτού, θα έπρεπε να είχαν καλοδεχθεί την νέα ελληνική κυβέρνηση, αν μη τι άλλο διότι υπήρξε ειλικρινής σχετικά με τα ψεύτικα στοιχεία των προκατόχων της. Θα μπορούσε, ακολουθώντας το παράδειγμα των αμερικανικών τραπεζών, να προσπαθήσει να συντηρήσει ένα σύστημα ψευδών στοιχείων, ελπίζοντας πως δε θα την αποκαλύψουν. Αλλά ο νέος Έλληνας πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου, ήταν πάντα γνωστός υποστηρικτής της τίμιας και διαφανούς διακυβέρνησης. Η Ευρώπη θα έπρεπε να συμπαρίσταται σε τέτοιους ηγέτες, όχι να κάνει τη ζωή τους δυσκολότερη.

Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις φτωχότερες χώρες της ευρωπαϊκής οικογένειας. Εν μέρει η επιτυχία του σχεδίου της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης οφείλεται στο ότι χαρακτηρίζεται από μια αίσθηση κοινωνικής αλληλεγγύης, οικονομικής συμπαράστασης σε όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα. Όταν δημιουργήθηκε το ευρώ, πολλοί οικονομολόγοι ανησυχούσαν για τη μη δημιουργία αποθεματικών για τη σταθεροποίηση του νομίσματος ή την αλληλεγγύη μεταξύ των κρατών-μελών του. Αν η Ευρώπη είχε αναπτύξει ένα αρτιότερο πλαίσιο σταθεροποίησης και αλληλεγγύης, ίσως τα ελλείμματα των περιφερειακών κρατών-μελών της Ευρώπης να ήταν μικρότερα -και πολύ πιο εύκολα διαχειρίσιμα.

Είναι σύνηθες πως οι οικονομικές περιπέτειες συχνά επηρεάζουν πολύ περισσότερο τις περιφερειακές χώρες, πράγμα που τις καθιστά θύματα των ολιγωριών των εταίρων τους. Είναι παλιό το γνωμικό σύμφωνα με το οποίο όταν οι ΗΠΑ φτερνίζονται, το Μεξικό κρυολογεί. Αν και θα έπρεπε να το εκσυγχρονίσουμε αυτό: πέρσι, όπως έδειξε η πτώση του ΑΕΠ του, το Μεξικό έπαθε πνευμονία.

Μια από τις επιτυχίες της αμερικανικής «εσωτερικής αγοράς» είναι πως υποστηρίζεται από μια αίσθηση κοινωνικής αλληλεγγύης κι ένα πλουσιοπάροχο ομοσπονδιακό προϋπολογισμό: όταν κάποιο μέρος της ομοσπονδίας αντιμετωπίζει δυσχέρειες, υπάρχουν ομοσπονδιακά ποσά που ενισχύουν όσους τα χρειάζονται.

Έστω κι αν η Ευρώπη δε διαθέτει ακόμα ανάλογο δημοσιονομικό πλαίσιο που να της επιτρέπει να αντιμετωπίζει άμεσα τις εσωτερικές αδυναμίες σε ορισμένα κράτη-μέλη της, θα όφειλε τουλάχιστο να έχει υιοθετήσει μια αρχή του τύπου «μη βλάπτεις τον εταίρο σου». Το να ανακοινώνει η ΕΚΤ πως θα σταματήσει να δέχεται με προνομιακούς όρους τα ελληνικά ομόλογα, είναι αντιπαραγωγικό. Το να λειτουργεί η ΕΚΤ ως συμβουλάτορας για την αξία των ελληνικών ομολόγων προς τους αξιολογικούς οίκους, δεν είναι απλά ανεύθυνο, είναι κατακριτέο. Η μεταφορά της αρμοδιότητας της ρύθμισης της οικονομίας στους αξιολογικούς οίκους είναι ένα από τα βασικά στοιχεία που μας έριξαν στα σημερινά μας χάλια· όσο για τις εκτιμήσεις των αξιολογικών οίκων, έχουν επανειλημμένα αποδειχθεί ατυχέστατες: υποτίμησαν τον κίνδυνο των ενυπόθηκων δανείων και υπερτιμούν μονίμως την ευστάθεια των δημοσιονομικών πολλών κρατών.

Με την ευρωπαϊκή ανάκαμψη να είναι ακόμα εύθραυστη, το να αναγκασθεί η Ελλάδα να προχωρήσει σε βίαιη δημοσιονομική πειθάρχηση θα κινδύνευε να τη ρίξει σε βαθιά ύφεση. Οι διορθώσεις είναι πάντα χρονοβόρες· πάντα επώδυνες. Η Ευρώπη θα έπρεπε να ανακαθορίσει τους βραχυπρόθεσμους δημοσιονομικούς στόχους για την Ελλάδα με όρους δομικού ελλείμματος (ποιο θα ήταν το έλλειμμα της Ελλάδας αν η χώρα κατόρθωνε να φθάσει στην πλήρη απασχόληση). Τα τελευταία χρόνια, ακόμα και το «διεθνές νομισματικό ταμείο» (ΔΝΤ) αναθεωρεί τις εκτιμήσεις του για τα ελλείμματα των περισσοτέρων κρατών με όρους «πρωταρχικού ελλείμματος» (αφαιρώντας την πληρωμή τοκοχρεολυσίων, αναγνωρίζοντας πως με δεδομένη την παγκόσμια χρηματοπιστωτική ρευστότητα, το ύψος των τοκοχρεολυσίων δε βρίσκεται υπό τον έλεγχο των εθνικών κυβερνήσεων).

Η ΕΕ μπορεί και θα όφειλε να στηρίξει την ακεραιότητα και την τιμιότητα της νέας ελληνικής κυβέρνησης και των προσπαθειών της, όχι μόνο να τιθασεύσει τα ελλείμματα, αλλά να βελτιώσει τη διαφάνεια του συνόλου των δημοσίων οικονομικών της και να καταπολεμήσει τη διαφθορά. Η ΕΕ μπορεί μάλιστα να πάει ακόμα μακρύτερα: χάρη σε θεσμούς σαν την «ευρωπαϊκή τράπεζα επενδύσεων» (ΕΙΒ) θα μπορούσε να αναλάβει αντικυκλικές επενδύσεις στη χώρα, που θα αντιστάθμιζαν τις αποπληθωριστικές πιέσεις της επιβεβλημένης λιτότητας.

Η Ευρώπη τώρα πρέπει να δείξει πως θα συμπαρασταθεί στην Ελλάδα, όπως το κάνει το ΔΝΤ όταν προσφέρει υποστηρικτικά κεφάλαια στις αναπτυσσόμενες χώρες. Αυτή η υποστήριξη θα συνεισέφερε στη μείωση των επιτοκίων δανεισμού και στη διευκόλυνση της χώρας να πετύχει τη δημοσιονομική της σταθεροποίηση. Το διακύβευμα εδώ είναι εκ νέου η αξιοπιστία της ΕΕ, του ευρώ και της κοινοτικής αλληλεγγύης. Η Ευρώπη δε θα κριθεί στην περίπτωση αυτή από την αυστηρότητα των παρεμβάσεών της, αλλά από το πνεύμα αλληλεγγύης που θα επιδείξει, συμπαραστεκόμενη στα μέλη της.

Όπως πολλές ακόμα χώρες σε ολόκληρο τον κόσμο, έτσι και η Αμερική παρουσιάζει σήμερα πρωτοφανή ελλείμματα. Σαν τον Ομπάμα (Οbama), έτσι και ο Παπανδρέου κληρονόμησε μια οικονομική κατάσταση που τη δημιούργησαν άλλοι. Οι προκάτοχοι αμφοτέρων υπέπεσαν σε κολοσσιαία σφάλματα, αν κι εκείνα του Μπους (Bush) ωχριούν σε σύγκριση με εκείνα του προκατόχου του Παπανδρέου. Αμφότεροι εκλέχτηκαν υποσχόμενοι αλλαγή και αμφότεροι έφεραν νέο αέρα διαφάνειας και τιμιότητας στη διακυβέρνηση των χωρών τους. Αμφότεροι διέθεταν αυθεντικό πολιτικό όραμα, που υπονομεύτηκε από τις απαιτήσεις της οικονομικής κατάστασης που αντιμετώπισαν.

Στο όνομα της ευρωπαϊκής αλληλεγγύης και της δημοκρατίας, η Ευρώπη οφείλει να κάνει ό,τι περνά από το χέρι της για να στηρίξει τον Παπανδρέου. Να μην στρέψει την πλάτη στο λαό της Ελλάδας, που τώρα πλέον θα πρέπει να πεισθεί πως η υποστήριξη των μέτρων λιτότητας της κυβέρνησης είναι προς το συμφέρον όλων.

--------------------------------------------------------------------------------

Ο Joseph Stiglitz είναι κάτοχος του βραβείου Νόμπελ για την οικονομία, καθηγητής οικονομικών στο πανεπιστήμιο «Κολούμπια», πρώην πρόεδρος της επιτροπής οικονομικών συμβούλων του προέδρου Κλίντον, πρώην αντιπρόεδρος της παγκόσμιας τράπεζας.

Το σχόλιό σου θα εμφανιστεί μετά από έλεγχο της σύνταξης της ιστοσελίδας.